Muzeum Drukarstwa w Nowym Targu odsłania zapomnianą pierwszą polską graficzkę

Wystawa w sercu Podhala nie każe długo czekać na niespodzianki – na ścianach pojawiają się ilustracje, znaki drukarskie i introligatorskie detale, które przez dekady leżały poza głównym nurtem historii sztuki. W salach Muzeum Drukarstwa widać kunszt projektantki, której nazwisko powoli wraca do obiegu. To opowieść o talencie, domowych anegdotach i książkach, które kiedyś wydawały się przedwcześnie nowoczesne.

• W Nowym Targu Muzeum Drukarstwa przywraca pamięć o artystce
• Z Krakowa pod Giewont - szkic życia i pracowni Anny Gramatyki-Ostrowskiej
• Co zobaczą odwiedzający i dlaczego to warto

W Nowym Targu Muzeum Drukarstwa przywraca pamięć o artystce

Organizatorzy zapowiadają ekspozycję jako kompleksowe przypomnienie dorobku Anny Gramatyki-Ostrowskiej. Otwarcie zaplanowano z udziałem kuratorów: Jan Straus, Magdalena Koziak-Podsiadło i Wiktoria Kowalczyk-Szlaga. W przygotowaniu wystawy wzięły udział też placówki, które przekazały zbiory i materiały: Muzeum Mazowieckie w Płocku oraz Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi.

Szczegóły organizacyjne:

• Otwarcie wystawy: 13 lutego 2026, godz. 17.00.
• Miejsce: Muzeum Drukarstwa w Nowym Targu.
• Wystawa czynna do 27 marca 2026.

Ekspozycja pokazuje nie tylko książki dla dzieci, lecz także rysunki, projekty okładek, winiety, kartki pocztowe i znaki drukarskie — materiały ilustrujące szerokie spektrum prac artystki.

Z Krakowa pod Giewont - szkic życia i pracowni Anny Gramatyki-Ostrowskiej

Biogram układa się z kilku ważnych epizodów. Anna Gramatyka-Ostrowska wychowała się w Krakowie przy ul. Studenckiej 15; była córką malarza Antoni Gramatyki, współpracownika Jana Matejki. Kształciła się w prywatnej szkole Toli Certowiczówny, a później doskonaliła warsztat w paryskiej Académie Julian. Po powrocie związała się z Towarzystwem Polska Sztuka Stosowana, uczestniczyła we wspólnych wystawach i projektach użytkowych, a także uczyła rysunku na Wyższych Kursach dla Kobiet Baranieckiego.

Artystyczny zakres jej działań był szeroki: malarstwo, witraże, scenografie i kostiumy, lecz szczególne znaczenie miała grafika książkowa. Projektowała oprawy, ilustracje i układy typograficzne dla wydawnictw i autorów literatury dziecięcej, między innymi dla Zofii Rogoszówny i Marii Dynowskiej. W 1932 roku ukazała się jej autorska książka ilustracyjna “Smyk i urwis. Dziwne przygody wesołej czwórki” — pozycja uważana dziś za jedno z wczesnych polskich picture books.

Przeprowadzka pod Giewont przypada prawdopodobnie na rok 1930; artystka zamieszkała w willi Bajbuza, w rejonie Antałówki przy Wierch 32. To okres, w którym jej aktywność twórcza wyraźnie osłabła — czy był to skutek choroby, żałoby po zmarłym mężu Antoniu Ambrożewiczu herbu Bajbuza, czy zawirowań tamtych lat, pozostaje do doprecyzowania. Z rodzinnych wspomnień, przytoczonych przez Halinę Ostrowską-Grabską, wyłania się bardziej intymny obraz: dom urządzony z wyczuciem, pasje i drobne rytuały życia codziennego, które budowały aurę miejsca.

“ciotki Gramatyki z ulicy Retoryka”
— Halina Ostrowska-Grabska

Wśród barwnych anegdot pojawia się historia o rasowych owczarkach collie, które artystka hodowała; z sierści robiła przędzę, a jeden z psów — Smyk — miał swoje poranne obowiązki przy garnku z mlekiem. Takie detale pokazują, że życie artystyczne Gramatyki-Ostrowskiej miało też przyziemny, rękodzielniczy wymiar.

Co zobaczą odwiedzający i dlaczego to warto

Na wystawie zgromadzono unikatowe egzemplarze książek, projekty okładek, winiety, kartki pocztowe, rysunki i znaki drukarskie z kolekcji m.in. Jana Strausa, Biblioteki Wojewódzkiej w Łodzi i Muzeum w Płocku. Ekspozycja stawia akcent na estetykę wydawniczą — format, typografię i introligatorskie detale, które decydowały o odbiorze książki jako przedmiotu.

Dla mieszkańców regionu i osób zainteresowanych historią książki wystawa to nie tylko retrospekcja nazwiska, ale też okazja do zobaczenia materialnych śladów pracy projektanta graficznego sprzed blisko wieku - elementów rzadko udostępnianych szerokiej publiczności. Pokaz łączy opowieść o twórczości z portretem człowieka — z całą jego codziennością, pasjami i nieoczywistymi rozwiązaniami warsztatowymi.

na podstawie: UM Nowy Targ.