Początki Związku Podhalan wrócą do Muzeum Podhalańskiego

W Muzeum Podhalańskim wróci historia, od której przez lata zaczynały się ważne rozmowy o Podhalu. Podczas spotkania z cyklu „Gościnnie w Muzeum” 25 czerwca o godz. 17.00 o początkach Związku Podhalan opowie Julian Kowalczyk, prezes organizacji. To właśnie w Nowym Targu rodziły się pomysły, które później porządkowały regionalny ruch i spinały go w jedną całość. Spotkanie ma przypomnieć, że za dzisiejszą tradycją stoją konkretni ludzie, daty i decyzje.

• W muzeum spotkają się pamięć o Podhalu i współczesny głos działacza
• Zjazdy, gazeta i oddolny ruch, który nabierał siły
• Nowotarskie ognisko miało pilnować oświaty i gospodarki regionu

W muzeum spotkają się pamięć o Podhalu i współczesny głos działacza

Związek Podhalan nie jest organizacją z marginesu historii. To jedno z najstarszych stowarzyszeń regionalnych w Polsce, a jego dzieje mocno splatają się z Nowym Targiem. Właśnie dlatego rozmowa w muzeum nie będzie tylko wspomnieniem dawnych lat, ale także próbą uporządkowania tego, skąd wzięła się potrzeba wspólnego działania na rzecz regionu.

Podczas spotkania Julian Kowalczyk ma opowiedzieć o samych początkach związku i o tym, jak z lokalnych inicjatyw wyrastała szersza, coraz dojrzalsza myśl regionalna. W tle pozostaje pytanie ważne także dziś: jak chronić tożsamość miejsca, nie zamykając jej w gablocie, lecz przekazując dalej.

Zjazdy, gazeta i oddolny ruch, który nabierał siły

Korzenie tej historii sięgają jeszcze końca XIX wieku. Za symboliczny początek ruchu regionalnego na Podhalu uznaje się powstanie Galicyjskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w 1873 roku. Później organizacja działała już bez przymiotnika „galicyjskie”, a w 1922 roku przyjęła nazwę Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.

Ważnym momentem był też II Zjazd Podhalan w 1912 roku, który odbył się właśnie w Nowym Targu. To wtedy pojawiła się myśl o powołaniu organizacji mającej dbać o podtrzymywanie i rozwijanie regionalnej kultury. Rok później zaczęła wychodzić „Gazeta Podhalańska”, a wiosenne obchody 3 Maja w 1913 roku zgromadziły kilka tysięcy członków Drużyn Podhalańskich. Z tego środowiska wyłonił się Związek Drużyn Podhalańskich, a kilka lat później, podczas IV Zjazdu Podhalan w sierpniu 1919 roku, powstał już sam Związek Podhalan.

Najważniejsze punkty tej drogi były wyraźne:

• 1873 r. – powstanie Galicyjskiego Towarzystwa Tatrzańskiego
• 1912 r. – II Zjazd Podhalan w Nowym Targu
• 1913 r. – rozpoczęcie wydawania „Gazety Podhalańskiej”
• 4 maja 1913 r. – utworzenie Związku Drużyn Podhalańskich
• 10 i 11 sierpnia 1919 r. – powołanie Związku Podhalan

Nowotarskie ognisko miało pilnować oświaty i gospodarki regionu

Przed wojną Związek Podhalan stawiał sobie bardzo konkretne cele. Chodziło nie o samą symbolikę, lecz o codzienną pracę nad poziomem oświaty i gospodarki całego Podhala. W tamtym czasie podstawową jednostką organizacyjną było ognisko, podporządkowane Zarządowi Głównemu, a najwyższą władzą pozostawał Zjazd Podhalan.

Jedno z najstarszych, czyli Ognisko Nowotarskie, powstało 11 lutego 1921 roku. Zainicjował je Jakub Zachemski, ówczesny dyrektor nowotarskiego gimnazjum i prezes Związku Podhalan w Polsce. Na jego czele stanął dr Zygmunt Wasiewicz, funkcję wiceprezesa objął Franciszek Dworski, sekretarzem został prof. Łaś, zastępcą sekretarza ksiądz Czesław Łukasik, a skarbnikiem Michał Mroszczak. Jak zapisała wówczas „Gazeta Podhalańska”, celem była praca nad oświatowym i ekonomicznym rozwojem Podhala, Spisza i Orawy.

To właśnie ten wątek może wybrzmieć najmocniej podczas czerwcowego spotkania. Za nazwą stowarzyszenia kryje się bowiem nie tylko kronika dat, ale też konkretna odpowiedź na potrzeby regionu: edukacja, organizacja i troska o własne miejsce na mapie Małopolski.

na podstawie: UM Nowy Targ.