Gwara, literatura i „Detektywi Małej Ojczyzny”. Konferencja w Ludźmierzu

Jednego dnia nauczyciele, badacze i animatorzy kultury zajmą się tym, co słychać w regionalnej mowie i co można wyczytać z nazw miejsc, opowieści oraz dawnych obrzędów. W Ludźmierzu zaplanowano konferencję o edukacji regionalnej, a po części naukowej także warsztaty. W programie znalazły się między innymi zajęcia o gwarze, pamięci miejsca i dziedzictwie Podhala oraz Orawy.

Naukowcy pokażą, jak uczyć o języku i regionie

Konferencja „Edukacja regionalna. Język, kultura, literatura” odbędzie się 6 listopada 2026 roku w Instytucie Dziedzictwa Niematerialnego Ludów Karpackich w Ludźmierzu. Organizuje ją Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu. Do udziału zaproszono nauczycieli-regionalistów, językoznawców, literaturoznawców, etnologów, pedagogów oraz przedstawicieli instytucji kultury.

Pierwsza część wydarzenia będzie poświęcona badaniom i narzędziom, które mogą być wykorzystywane podczas zajęć szkolnych oraz działań kulturalnych. Wystąpienia dotkną między innymi ortografii podhalańskiej, gwar i dialektów, a także nazw własnych jako sposobu opowiadania o regionie.

Program przedpołudniowej części przedstawia się następująco:

• 10.00–10.20 – inauguracja konferencji,
• 10.20–10.40 – prof. dr hab. Józef Kąś z Uniwersytetu Jagiellońskiego opowie o ortografii podhalańskiej w edukacji regionalnej,
• 10.40–11.00 – dr hab. Stanisława Trebunia-Staszel, prof. UJ, przedstawi temat gwar i dialektów w kontekście lokalnych praktyk tożsamościowych,
• 11.00–11.20 – dr Artur Żołądź z Uniwersytetu Opolskiego omówi znaczenie nazw własnych w edukacji regionalnej,
• 11.20–11.40 – dyskusja,
• 11.40–12.00 – przerwa kawowa.

Więcej aktualności z Nowego Targu znajdziesz na stronie głównej reporter.nowy-targ.pl, a wydarzenia i imprezy na najbliższe dni zawsze na reporter.nowy-targ.pl/wydarzenie.

Doświadczenia szkół, bibliotek i instytucji z Podhala i Orawy

Druga część konferencji będzie bardziej związana z codzienną pracą nauczycieli i animatorów. Wśród tematów znalazło się „Góralskie Cytanie”, czyli upowszechnianie gwarowych tekstów literatury regionalnej w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych na obszarze pięciu regionów. O projekcie opowie mgr Aniela Kasiniak z Kuratorium Oświaty w Krakowie, Delegatury w Nowym Targu.

Swoimi doświadczeniami podzielą się także przedstawiciele Związku Podhalan w Polsce, Gminnej Biblioteki Publicznej w Lipnicy Wielkiej, Instytutu Dziedzictwa Niematerialnego Ludów Karpackich oraz Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi. Wystąpienia obejmą między innymi:

• dziedzictwo kulturowe w edukacji szkolnej,
• związki języka, pamięci i miejsca na Orawie,
• warsztaty dotyczące gwary, obrzędowości i folkloru muzycznego,
• projekt wydawniczy „Wyprawy z Etnoekipą”.

Obrady zakończą się dyskusją i podsumowaniem o godzinie 14.00. Po przerwie obiadowej, od 15.00 do 16.30, uczestnicy będą mogli wziąć udział w zajęciach warsztatowych.

Warsztaty przeniosą edukację regionalną poza wykłady

Zaplanowano dwa równoległe warsztaty. W sali konferencyjnej prof. dr hab. Stanisława Trebunia-Staszel z Uniwersytetu Jagiellońskiego poprowadzi zajęcia poświęcone edukacji regionalnej. W sali Związku Podhalan odbędą się zajęcia „Detektywi Małej Ojczyzny”, prowadzone przez Annę Jakubiec, członkinię Prezydium do spraw Nauczania Regionalnego Zarządu Głównego Związku Podhalan w Polsce.

Udział w konferencji wymaga wcześniejszej rejestracji, a liczba miejsc jest ograniczona. O przyjęciu decyduje kolejność zgłoszeń. Zapisy na same warsztaty mają zostać uruchomione w późniejszym terminie.

Wydarzenie objęli honorowym patronatem: wicemarszałek województwa małopolskiego Witold Kozłowski, małopolska kurator oświaty dr Gabriela Olszowska, prezes Związku Podhalan w Polsce Julian Kowalczyk oraz Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi.

na podstawie: Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego.